El uso de la metáfora del gueto en la cultura del recuerdo de los sefardíes en Belgrado entre las dos Guerras Mundiales
DOI:
https://doi.org/10.18485/beoiber.2025.9.1.10Palabras clave:
autores judíos (sefardíes) de entreguerras, barrio judío de Belgrado (Jalija), gueto, metáfora en el discurso de la memoria, ideologías de la modernizaciónResumen
En este trabajo me ocupo de la presencia de la metáfora del gueto, en el discurso de la memoria de los sefardíes de Belgrado sobre el pasado de su comunidad. El corpus está compuesto por textos procedentes de publicaciones judías de entre las dos Guerras Mundiales, en los que el término histórico «gueto» se proyecta metafóricamente sobre el barrio judío de Belgrado (Jalija). La investigación se basa en el aparato teórico-metodológico característico de los estudios de sociolingüística crítica y del análisis (histórico) del discurso, e incluye también la terminología y algunos postulados de los estudios de cultura de la memoria y de los estudios de la metáfora en la lingüística cognitiva. Este enfoque tiene como objetivo examinar el papel, y el significado de la metáfora del gueto, en el discurso narrativo y relacionarlos con las ideologías dominantes de los sefardíes en Belgrado.
El análisis cualitativo del corpus mostró que dicha metáfora adopta la forma de Jalija es gueto, y que, en los enunciados sirve para designar la judería tradicional, como un obstáculo físico y espiritual para la modernización de la comunidad. La representación frecuente y acrítica de la judería refleja un discurso orientalista, mediante el cual los autores y autoras mantenían actitudes negativas hacia el pasado patriarcal de la comunidad y creencias en la superioridad de la sociedad moderna sobre la tradicional. Sin embargo, aunque el uso de esta metáfora predomina en el corpus, en ciertos enunciados la proyección metafórica no aparece. El barrio sefardí de Belgrado sólo se compara con el gueto en un sentido espacial, y, aunque los autores se distancian de él, considerándolo «primitivo» y «atrasado», valoran positivamente su naturaleza simbólica.
Referencias
FUENTES
Alkalaj, Aron. “Dr. Solomon Alkalaj.” Godišnjak La Benevolensije i Potpore (1933a): str. 64–70.
―. “Sefardi, sefardski pokret i njegov značaj.” Glasnik Saveza jevrejskih veroispovednih opština, br. 2 (1. jul 1933b): str. 83–95
―. “Emancipacija Jevreja i njihova asimilacija.” Vesnik Jevrejske sefardske veroispovedne opštine, br. 9 (1. septembar 1939a): str. 5–8.
―. “Dr. Solomon Alkalaj.” Vesnik Jevrejske sefardske veroispovedne opštine, br. 12 (1. decembar 1939b): str. 4.
―. “Francuska revolucija i Jevreji. Povodom njene 150-godišnjice.” Jevrejski narodni kalendar, sv. 5 (1939–1940): str. 113–128.
―. “Hajim S. Davičo 1854–1916.” Vesnik Jevrejske sefardske veroispovedne opštine, br. 21 (1. septembar 1940): str. 4–6.
―. “Purim u jevrejskoj mahali.” Jevrejski almanah 1954 (1954): str. 146–149.
―. “Život i običaji u nekadašnjoj Jevrejskoj mahali.” Jevrejski almanah 1961–1962 (1961–1962): str. 82–97.
Alkalaj, David A. “Hajim Davičo, književnik sa Jalije.” Gideon, sv. 6 (15. novembar 1925): str. 4–5.
―. “Sa Jalije.” Židov, sv. 14, br. 38 (1930): str. 9–10.
―. “Benko Davičo 1872–1913.” Godišnjak La Benevolensije i Potpore (1933): str. 59–64.
―. “Purim na Jaliji.” Vesnik Jevrejske sefardske veroispovedne opštine, br. 3 (1. mart 1939a): str. 7–8.
―. “Iz prošlosti naše zajednice, Prva kulturna stremljenja naše omladine: Društvena škola za izobražavanje srpsko-jevrejske omladine: Prilog za istoriju beogradskih Jevreja.” Vesnik Jevrejske sefardske veroispovedne opštine, br. 11 (1. novembar 1939b): str. 5.
Alkalaj, Isak. “Jevrejske knjige štampane u Beogradu: Prilozi za kulturni život beogradskih Jevreja u prošlom veku.” Jevrejski almanah za godinu 5686 (1925–1926) (1925): str. 132–144.
Alkalaj, Samuilo. “Klub Zajednica.” Jevrejski almanah 1961–1962 (1961–1962): str. 110–114.
Demajo, Jelena. “Kulturni razvitak jevrejske žene u Srbiji.” Jevrejsko žensko društvo u Beogradu 1874–1924. Na dan pedesetgodišnjice od osnivanja. Beograd: Izdanje Uprave Jevrejskog ženskog društva, 1924. str. 50–61.
Demajo, Samuilo. “Sećanja na Jaliju.” Jevrejski narodni kalendar, sv. 4 (1938–1939): str. 49–55.
Gottheil, Richard, y Solomon Kahn. “Ghetto.” Jewish Encyclopedia. New York: Funk, 1906. p. 652.
“Jevrejska mahala u Beogradu.” Bilten Jevrejske opštine u Beogradu, br. 1–2 (januar-februar 1970): str. 12–14.
Jevrejsko žensko društvo. “Kratka istorija Jevrejskog Ženskog Društva.” Jevrejsko žensko društvo u Beogradu 1874–1924. Na dan pedesetgodišnjice od osnivanja. Beograd: Izdanje Uprave Jevrejskog ženskog društva, 1924. str. 7–28.
MdeM. “Jevrejske ustanove u Beogradu.” Godišnjak La Benevolensije i Potpore (1933): str. 49–56.
Mošić, Solomon L. Pod zaštitom Crkvenoškolske jevrejske opštine srpsko-jevrejsko pevačko društvo, 1879–1929. Spomenica 50 godišnjice proslavljene 7 i 8 aprila 1933 g. u Beogradu, 1933. Beograd: Štampa „Polet” Judić, 1933.
―. Stanovnici jevrejske mahale u Beogradu u xix veku: Prema sećanju. Rukopis. Beograd: Jevrejski istorijski muzej, s. a.
Pijade, Bukić. “Memento.” Spomenica La Benevolencije. Stanislav Vinaver (ur). Beograd, 1924. str. 25–29.
―. “Svetla imena.” Godišnjak La Benevolensije i Potpore (1933a): str. 57–59.
―. “Šemaja Demajo.” Godišnjak La Benevolensije i Potpore (1933b): str. 75–80.
―. “Šemaja Demajo.” Glasnik Saveza jevrejskih veroispovednih opština, sv. 1, br. 1 (1. april 1933c): str. 54–61.
―. “Iz nedavne prošlosti jevrejske sefardske opštine u Beogradu.” Jevrejski narodni kalendar, sv. 4 (1938–1939): str. 33–48.
Spomenica gospođe Estire Š. Ruso, učiteljice, na dan proslave 32 godine prosvetnog, nacionalnog i humanog rada, 1. juna 1924. godine. Beograd: Štamparija M. Karića, 1924.
REFERENCIAS
Albahari, Biljana. Pregled jevrejske periodike u Srbiji (od 1888. do 2015. godine). Beograd: Savez jevrejskih opština Srbije, 2016.
Benbassa, Esther, y Aron Rodrigue. Historia de los judíos sefardíes. De Toledo a Salónica. Traducción J. L. Sánchez-Silva. Madrid: Abada, 2004.
Bugarski, Ranko. Uvod u opštu lingvistiku. Beograd: Čigoja, 1997.
Bunis, David M. “Echoes of Yiddishism in Judezmism.” Yiddish: a Jewish national language at 100: proceedings of Czernowitz Yiddish Language 2008 Interassnational Centenary Conference (Jews and Slavs 22). Wolf Moskovich (ed.). Jerusalem, Kyiv: The Hebrew University of Jerusalem, 2010. pp. 232–250.
Đurić, Ljubica, i Mladen Ćirić. “Metaforička i metonimijska konceptualizacija ljubavi u tekstovima turbofolk pesama ženskih izvođača.” Jezici i kulture u vremenu i prostoru: tematski zbornik IV/1. Snežana Gudurić y Marija Stefanović (eds.). Novi Sad: Filozofski fakultet, 2014. str. 55–67
Đurić-Zamolo, Divna. Beograd kao orijentalna varoš pod Turcima: 1521–1867: arhitektonsko-urbanistička studija. Beograd: Muzej grada Beograda, 1977.
Đurić-Zamolo, Divna, i Svetlana Nedić. “Stambeni delovi Beograda i njihovi nazivi do 1941. godine.” Godišnjak grada Beograda, br. 40–41(1993–1994): str. 65–106.
Erll, Astrid. “Cultural memory studies: An introduction.” Cultural memory studies: An international and interdisciplinary handbook. Sara Young, et al. (eds.). Berlin: De Gruyter, 2008. pp. 1–15
Filipović, Jelena. Transdisciplinary approach to language study: The complexity theory perspective. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2015.
―. Moć reči. Ogledi iz kritičke sociolingvistike. 2. dopunjeno i prošireno izdanje. Beograd: Zadužbina Andrejević, 2018.
Filipović, Jelena, and Ivana Vučina Simović. “Philanthropy and emancipation among Sephardic women in the Balkans in times of Modernity.” Journal of Sephardic Studies, vol. 1 (2013): pp. 78–95.
Filipović, Jelena, e Ivana Vučina Simović. “La presencia de los sefardíes en los paisajes culturales de Belgrado antes del Holocausto: una perspectiva de la semiótica multimodal.” El legado hispánico en el mundo multicultural. Volumen monográfico en homenaje al profesor Dalibor Soldatić. Vladimir Karanović y Anđelka Pejović (eds.). Belgrado: Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020. pp. 495–530.
Freidenreich, Harriet. P. The Jews of Yugoslavia: A Quest for Community. Skokie, Illinois: Varda Books, 1979/2001.
Ilić [Mandić], Marija. Discourse and Ethnic Identity. The Case of the Serbs from Hungary. München, Berlin, Washington DC: Verlag Otto Sagner, 2014.
Klikovac, Duška. Metafore u mišljenju i jeziku. Beograd: Biblioteka XX vek, 2004.
―. “Šta je to metafora.” Književnost i jezik, sv. 55, br. 1–2 (2008): str. 57–76.
Labov, William, y Joshua Waletzky. “Narrative analysis: Oral Versions of Personal Experience.” Journal of narrative and life history, vol. 7, núm. 1–4 (1997): pp. 3–38.
Lakoff, George. “The Contemporary Theory of Metaphor.” Metaphor and Thought. 2nd edition. Andrew Ortony (ed.). Cambridge, New York: Cambridge University Press, 1992. pp. 202–251.
Lebl, Ženi. Do "konačnog rešenja": Jevreji u Beogradu 1521–1942. Beograd: Čigoja, 2001
Mandić, Marija. “Ribe u razgovornom i medijskom diskursu u Srbiji.” Aquatica. Voda i videni svetovi u književnosti i kulturi. Mirjana Detelić y Lidija Delić (ur.). Beograd: Balkanološki institut SANU, 2013. str. 33–61.
―. “The Serbian Proverb Poturica gori od Turčina (A Turk-convert is Worse Than a Turk): Stigmatizer and Figure of Speech.” Imagining Bosnian Muslims in Central Europe: Representations, Transfers and Exchanges. František Šístek (еd.). New York, Oxford: Berghahn Books, 2021. pp. 170–193.
Nezirović, Muhamed. Jevrejsko-španjolska književnost. Sarajevo: Institut za književnost, Svijetlost, 1992.
Nora, Pierre. “Between memory and history: Les Lieux de Mémoire.” Representations, vol. 26 (1989): pp. 7–25.
Rasulić, Katarina. “Aspekti metonimije u jeziku i mišljenju.” Theoria: časopis Filozofskog društva Srbije, sv. 53, br. 3 (2010): str. 49–70.
Ravid, Benjamin. “From Geographical Realia to Historiographical Symbol: The Odyssey of the Word Ghetto.” Essential Papers on Jewish Culture in Renaissance and Baroque Italy. David. B. Ruderman (ed.), New York: New York University Press, 1992. pp. 373–385
―. “Ghetto: Etymology, Original Definition, Reality, and Diffusion.” The Ghetto in Global History: 1500 to the Present. Wendy Z. Goldman, et al. (eds.). New York: Routledge, 2017. pp. 23–39.
Rozen, Mina. “The Ottoman Jews.” The Cambridge History of Turkey. Vol. 3: The Later Ottoman Empire 1603–1839. Suraiya Faroqhi (ed.). Cambridge: Cambridge University Press. 2006. pp. 256–271
Steen, Gerard. “Metaphor.” Routledge Encyclopedia of Narrative Theory. David Herman, et al. (eds.). London, New York: Routledge, 2008. pp. 305–307.
van Dijk, Teun A. “Critical discourse analysis.” The Handbook of Discourse Analysis. Vol. 1. 2nd edition. D. Schiffrin, et al. (eds.). Malden, Oxford, Chichester: Blackwell, 2003. pp. 352–371.
Vidaković Petrov, Krinka. Kultura španskih Jevreja na jugoslovenskom tlu. Beograd: Narodna knjiga, Alfa, 2001/1986.
―. “Usmena poezija španskih Jevreja (Sefarda) i balkansko kulturno okruženje.” Književna istorija, sv. 41, br. 137–138 (2009): str. 395–408.
―. “Identity and Memory in the Works of Haim S. Davicho.” Los sefardíes ante los retos del mundo contemporáneo. Identidad y mentalidades. Paloma Díaz-Mas, y María Sánchez Pérez (eds.). Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC), 2010. pp. 307–316.
―. “The Ashkenazi-Sephardi dialogue in Yugloslavia 1918–1941.” Ashkenazim and Sephardim: A European Perspective. Andrzej Katny, et al. (eds.). Frankfurt am Mein: Peter Lang, 2013. pp. 19–39.
―. “From Sephardic traditional to modern Serbian/Yugoslav literature.” Around the point: Studies in Jewish Literature and Culture in Multiple Languages. Hillel Weiss et al. (eds.). Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholar Publishing, 2014. pp. 434–452.
Wodak, Ruth. “Critical Discourse Analysis, Discourse-Historical Approach.” The International Encyclopedia of Language and Social Interaction. Karen Tracy, et al. (eds.). Chichester: John Wiley & Sons, 2015. pp. 1–14.
Vučina Simović, Ivana. “La labor política, cultural e ideologías de Haim S. Davicho de Belgrado: Entre judaísmo familiar y patriotismo serbio.” Lipar: časopis za književnost, umetnost i kulturu, vol. 58 (2015): pp. 61–77.
―. “Život i delo Hajima S. Daviča (1854–1918) između slave i zaborava.” Nasleđe: časopis za književnost, umetnost i kulturu, br. 31 (2015): str. 109–121.
―. Jevrejsko-španski jezik na Balkanu: Prilozi istorijskoj sociolingvistici. Kragujevac: Filološko-umetnički fakultet Univerziteta u Kragujevcu, 2016.
Vučina Simović, Ivana, i Jelena Filipović. Etnički identitet i zamena jezika u sefardskoj zajednici u Beogradu. Beograd: Zavod za udžbenike, 2009.
Vučina Simović, Ivana, i Marija Mandić. “Orijentalno doba u kulturi sećanja Sefarda u Beogradu između dva svetska rata.” Antropologija, sv. 19, br. 3 Temat: Islam, pojedinac i zajednice prakse u Beogradu nekad i sad (2019): str. 113–143.
Wasserscheidt, Philipp, et al. “Corpus-based analysis of spoken narratives. Introducing a corpus and a search tool.” Govor: časopis za fonetiku, vol. 37, núm. 2 (2020/2021): pp. 149–178.
Descargas
Publicado
Número
Sección
Licencia
Derechos de autor 2025 Ivana Vučina Simović
Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-CompartirIgual 4.0.
Aquellos autores/as que tengan publicaciones con esta revista, aceptan los términos siguientes:
- Los/las autores/as conservarán sus derechos de autor y garantizarán a la revista el derecho de primera publicación de su obra, el cuál estará simultáneamente sujeto a la Licencia de Reconocimiento-CompartirIgual 4.0 Internacional (CC BY-SA) que permite a terceros compartir la obra siempre que se indique su autor y su primera publicación en esta revista.
- Los/las autores/as podrán adoptar otros acuerdos de licencia no exclusiva de distribución de la versión de la obra publicada (p. ej.: depositarla en un archivo telemático institucional o publicarla en un volumen monográfico) siempre que se indique la publicación inicial en esta revista.
- Se permite y recomienda a los/las autores/as difundir su obra a través de Internet (p. ej.: en archivos telemáticos institucionales o en su página web) antes y durante el proceso de envío, lo cual puede producir intercambios interesantes y aumentar las citas de la obra publicada. (Véase El efecto del acceso abierto).
