Mujica, the Uruguayan Quixote (or Sanchijote)
DOI:
https://doi.org/10.18485/beoiber.2025.9.1.8Ključne reči:
José “Pepe” Mujica, quixotic myth, Sancho Panza, political construction, utopiaApstrakt
This study explores the construction of the link between the figure of former Uruguayan president José “Pepe” Mujica and the archetypes of Don Quixote and Sancho Panza. The research unravels how Mujica has become intertwined with the quixotic myth, reflecting a particular idealism, and simultaneously, with the more pragmatic and popular characteristics of Sancho. To understand this association, it examines the mentions and connections established by leading figures in the Uruguayan political and cultural sphere. It analyzes not only how third parties associate Mujica with these literary characters, but also the strategic use that Mujica himself and his political force have made of these references. A key aspect of the study is the exploration of the representations and re-readings that the Uruguayan carnival, a space of popular expression par excellence, has made of this symbiosis. The research reveals that the social construct derived from these associations has established a space of the utopian in a transcendental sense. That is to say, the amalgamation of the construct linked to Mujica, with quixotic and Sanchopancesque myths transcends mere representation to become a symbol of aspirations and possibilities. This study offers insights into the patterns that influence the edification of charismatic political figures and their powerful resonance with the literary imaginary.
Reference
Bajtín, Mijail. La cultura popular en la edad media y en el renacimiento. Madrid: Alianza Editorial, 2003.
Buisán, Andrés. “Un Quijote disfrazado de Sancho.” Caras y Caretas, el 17 de junio de 2025. https://carasycaretas.org.ar/2025/06/17/un-quijote-disfrazado-de-sancho/
Carne Cruda. “José Mujica: cultivando utopías (ENTREVISTA COMPLETA #957).” Carne Cruda, 2021. YouTube, subido por Carne Cruda, el 11 de noviembre de 2021. https://www.youtube.com/watch?v=6wv46FGLaUA
CAP Libertad. “Spot 7373.” 2009a. YouTube, subido por Corriente de Acción y Pensamiento-Libertad (CAP-L) el 12 de octubre de 2009. https://www.youtube.com/watch?v=bgb-qEiCqd8
―. “Spot 7373.” 2009b. YouTube, subido por Corriente de Acción y Pensamiento-Libertad (CAP-L) el 12 de octubre de 2009. https://www.youtube.com/watch?v=3CNPz0LpErs
―. “Spot 7373.” 2009c. YouTube, subido por Corriente de Acción y Pensamiento-Libertad (CAP-L) el 12 de octubre de 2009. https://www.youtube.com/watch?v=RyK00HQ2OP4
Cervantes, Miguel de. Don Quijote de la Mancha. Real Academia Española. Madrid: Alfaguara, 2005.
Celentano, Adrián. “Utopía: Historia, concepto y política.” Utopía y Praxis Latinoamericana, núm. 31 (2005): pp. 93-114. https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=27903106
Compte Nunes, Guillem. “Utopía y religión. La construcción social de lo-transcendente.” Diferencia(s). Revista de teoría social contemporánea, núm. 14 (2022): pp. 135-159. https://www.revista.diferencias.com.ar/index.php/diferencias/article/view/273/191
Del Teso, Enrique. “Autenticidad, no mejores líderes. Mújica, no wannabes Trump”. Revista Norte, el 16 de mayo de 2025. https://www.nortes.me/2025/05/16/autenticidad-no-mejores-lideres-mujica-no-wannabes-trump/
Diablos Verdes. “Don Pepote de la chacra.” 2010. Youtube, subido por rgsmusicargentina el 10 de junio de 2013. https://www.youtube.com/watch?v=OsmTQiNDhvs
El Economista. “Impactantes definiciones de José "Pepe" Mujica sobre la vida, la muerte, la política y Argentina.” 4 de enero de 2025.
Elman, Juan. “Pepe Mujica con Cenital: ‘Lo que me importó y por lo que peleé fue por hacer una organización política. Y ahí está, anda bien’.” Cenital, el 13 de mayo de 2025. https://cenital.com/pepe-mujica-con-cenital-lo-que-me-importo-y-por-lo-que-pelee-fue-por-hacer-una-organizacion-politica-y-ahi-esta-anda-bien/
El Pueblo. “Mujica: «Hay en Fidel y en el pueblo cubano una estatura de Quijote».” El Pueblo, el 26 de noviembre de 2016. https://www.ultimahora.com/mujica-hay-fidel-y-el-pueblo-cubano-una-estatura-quijote-n1043069
Estefanell, Marcelo. “Ulpiano, Facundo, Emiliano: un luchador incansable llamado José Mujica Cordano.” Montevideo Portal, el 2 de mayo de 2024. https://www.montevideo.com.uy/Columnistas/Ulpiano-Facundo-Emiliano-un-luchador-incansable-llamado-Jose-Mujica-Cordano-uc887132
FM 106.5 Cadena del mar. “Raúl Castro dedica un poema a José Mujica: ‘Gracias por tanta vida’.” FM 106.5 Cadena del mar, el 22 de enero de 2025. https://cadenadelmar.uy/nacional/raul-castro-dedica-un-poema-a-jose-mujica-gracias-por-tanta-vida-8641
Grupo de Diarios América. “Gabriel Boric, presidente de Chile, llegó al velatorio de Mujica acompañado por Orsi y Cosse.” GDA Grupos de Diarios América, 15 de mayo de 2025. https://gda.com/detalle-de-la-noticia/?article=5752686
Licitra, Josefina. “Mujica, un presidente imposible.” Revista Orsai, el 9 de mayo de 2011. https://revistaorsai.com/mujica-un-presidente-imposible/
Madariaga, Salvador de. Guía del lector del "Quijote". Ensayo psicológico sobre el "Quijote”. Madrid: Espasa-Calpe, 1926.
Mejía Madrid, Fabrizio. “Pepe Mujica, una foto.” Sinembargo.mx, el 17 de mayo de 2025. https://www.sinembargo.mx/4651796/pepe-mujica-una-foto/
Montevideo Portal. “’Te lloro’: escritor de libro de Topolansky y Mujica le dedicó un poema al expresidente.” Montevideo Portal, el 17 de mayo de 2025. https://www.montevideo.com.uy/Tiempo-libre/-Te-lloro--escritor-de-libro-de-Topolansky-y-Mujica-le-dedico-un-poema-al-expresidente-uc924158
Pardo, Pedro Javier. “El Quijote architextual: poética del mito quijotesco.” Anales Cervantinos, vol. 56 (2024). https://doi.org/10.3989/anacervantinos.2024.578
Political Database of the Américas. “República Oriental del Uruguay/ Resultados Electorales.” 25 de octubre de 2009.
https://pdba.georgetown.edu/Elecdata/Uru/pre09.html
Presidencia de la República Oriental del Uruguay. “33ª Feria del Libro.” Presidencia de la República, el 20 de setiembre de 2010. https://archivo.presidencia.gub.uy/sci/noticias/2010/09/2010092912.htm
Presidencia de la República Oriental del Uruguay. “Mujica participó de la lectura maratónica de Don Quijote de la Mancha.” Presidencia de la República, el 25 de mayo de 2012. https://www.gub.uy/presidencia/comunicacion/noticias/mujica-participo-lectura-maratonica-don-quijote-mancha
Radio Lugares. “Pepe Mujica ‘Los libros se regalan’.” Radio Lugares, 2015. YouTube, subido por Ricardo Krismanich, el 11 de abril de 2015. https://www.youtube.com/watch?v=Ynb-dCVBTbo
Rodríguez, Blanca. “José Pepe Mujica y los caminos de la originalidad.” La Diaria, el 17 de mayo de 2025. https://ladiaria.com.uy/opinion/articulo/2025/5/jose-pepe-mujica-y-los-caminos-de-la-originalidad/
Subrayado HD. “’Esta vieja es peor que el tuerto’, dijo Mujica sin saber que los micrófonos estaban abiertos”. Subrayado HD, 2013. Youtube, subido por Subrayado, el 4 de abril de 2013. https://www.youtube.com/embed/cFYLnGZC4xs?si=LZmSBy4ChXINHxyU
Downloads
Objavljeno
Broj časopisa
Rubrika
Licenca
Sva prava zadržana (c) 2025 Carolina Condado

Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Deli pod istim uslovima 4.0 Internacionalna licenca.
Autori koji objavljuju u ovom časopisu pristaju na sledeće uslove:
- Autori zadržavaju autorska prava i pružaju časopisu pravo prvog objavljivanja rada i licenciraju ga pod okriljem Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License koja omogućuje drugima da dele rad uz uslov navođenja autorstva i izvornog objavljivanja u ovom časopisu.
- Autori mogu da izrade zasebne, ugovorne aranžmane za ne-ekskluzivnu distribuciju rada objavljenog u časopisu (npr. postavljanje u institucionalni repozitorij ili objavljivanje u knjizi), uz navođenje da je rad izvorno objavljen u ovom časopisu.
- Autorima je dozvoljeno i podstiču se da postave objavljeni rad on-line (npr. u institucionalnom repozitoriju ili na svojim mrežnim stranicama) pre i tokom postupka prijave, s obzirom na to da takav postupak može voditi produktivnoj razmeni ideja, te ranijoj i većoj citiranosti objavljenog rada (up. The Effect of Open Access).













